Achtergrond van de methodiek
• • • Moeilijk ´verstaanbaar´ gedrag
Uit de praktijk en uit verschillende onderzoeksresultaten blijkt dat het gedrag van mensen met een (ernstige) meervoudige beperking vaak moeilijk te interpreteren is. Het is dan ook niet gemakkelijk om adequate vormen van zorg en begeleiding op te zetten.
De ´Kijk naar wat we zeggen´-methodiek probeert hierbij een handreiking te bieden door op een systematische manier naar de gedragingen en de context waarin deze optreden te kijken.
Centraal hierbij staat de betekenisverlening aan de verschillende gedragingen. Deze betekenisverlening komt tot stand in dialoog met degenen die bij de ondersteuning betrokken zijn. Hieruit vloeien dan de praktische en ook meer formele begeleidingsafspraken voort. Dit levert echter geen ´boek´ met handelingsrecepten of protocollen op, omdat voor veel afspraken geldt dat ze in de praktijk hun waarde moeten bewijzen en bijgesteld moeten worden bij andere of veranderde ´uitkomsten´.
• • • De theorie
Meer formeel betekent dit, dat het uitgangspunt bij de methodiek ´Kijk naar wat we zeggen´ de decoderingsbenadering is. De betekenisverlening aan de boodschap staat daarbij centraal. Dit proces is zowel van de context als van het interpretatiekader van de ontvanger afhankelijk.
De betekenisverlening is een eerste stap, maar wel een erg belangrijke, omdat het communicatieve gedrag van mensen met een ernstige (meervoudige) beperking vaak zo moeilijk te begrijpen is. Hoe kan er sprake zijn van communicatie wanneer de signalen van iemand niet als zodanig herkend worden? Communicatie kan hierbij opgevat worden als een proces, een dialoog, met een onvoorspelbare uitkomst. Dan is de nadruk op de betekenisverlening van het gedrag als eerste stap in dat proces van groot belang.
• • • Een gezamenlijke aanpak
Meningsverschillen over de betekenis van het gedrag zijn vaak terug te voeren op verschillen in interpretatie- of referentiekaders van de opvoeders, begeleiders of naastbetrokkenen. Daarom is het van groot belang dat er in het proces van betekenisverlening gestreefd wordt naar (een vorm van) consensus. In de ´Kijk´-methodiek is het gezamenlijk bespreken van video-opnamen een belangrijk hulpmiddel om het proces van betekenisverlening te optimaliseren. Consensus is echter geen garantie voor de juistheid van de gedragsinterpretaties en daarom worden de aan de gedragingen toegekende betekenissen als werkhypothesen beschouwd. Deze kunnen vervolgens worden opgenomen in een ondersteuningsplanmethodiek, waarbij gewerkt wordt volgens de methodische cyclus. De hierbij afgesproken evaluatiemomenten fungeren dan tevens als toetsingsmomenten van de betekenisverlening aan het gedrag.
De methodiek is ontwikkeld naar aanleiding van onderzoek naar de ervaringskennis van directe begeleiders en is tot stand gekomen door initiatieven ontstaan binnen een viertal instellingen die behoorden tot het werkverband De Open Ankh (later opgegaan in de Zorgcoöperatie Nederland). Zo ontstond een project om een praktijkgerichte methode te ontwikkelen voor vraaggestuurde ondersteuning.
Uit de praktijk en uit verschillende onderzoeksresultaten blijkt dat het gedrag van mensen met een (ernstige) meervoudige beperking vaak moeilijk te interpreteren is. Het is dan ook niet gemakkelijk om adequate vormen van zorg en begeleiding op te zetten.
De ´Kijk naar wat we zeggen´-methodiek probeert hierbij een handreiking te bieden door op een systematische manier naar de gedragingen en de context waarin deze optreden te kijken.
Centraal hierbij staat de betekenisverlening aan de verschillende gedragingen. Deze betekenisverlening komt tot stand in dialoog met degenen die bij de ondersteuning betrokken zijn. Hieruit vloeien dan de praktische en ook meer formele begeleidingsafspraken voort. Dit levert echter geen ´boek´ met handelingsrecepten of protocollen op, omdat voor veel afspraken geldt dat ze in de praktijk hun waarde moeten bewijzen en bijgesteld moeten worden bij andere of veranderde ´uitkomsten´.
• • • De theorie
Meer formeel betekent dit, dat het uitgangspunt bij de methodiek ´Kijk naar wat we zeggen´ de decoderingsbenadering is. De betekenisverlening aan de boodschap staat daarbij centraal. Dit proces is zowel van de context als van het interpretatiekader van de ontvanger afhankelijk.
De betekenisverlening is een eerste stap, maar wel een erg belangrijke, omdat het communicatieve gedrag van mensen met een ernstige (meervoudige) beperking vaak zo moeilijk te begrijpen is. Hoe kan er sprake zijn van communicatie wanneer de signalen van iemand niet als zodanig herkend worden? Communicatie kan hierbij opgevat worden als een proces, een dialoog, met een onvoorspelbare uitkomst. Dan is de nadruk op de betekenisverlening van het gedrag als eerste stap in dat proces van groot belang.
• • • Een gezamenlijke aanpak
Meningsverschillen over de betekenis van het gedrag zijn vaak terug te voeren op verschillen in interpretatie- of referentiekaders van de opvoeders, begeleiders of naastbetrokkenen. Daarom is het van groot belang dat er in het proces van betekenisverlening gestreefd wordt naar (een vorm van) consensus. In de ´Kijk´-methodiek is het gezamenlijk bespreken van video-opnamen een belangrijk hulpmiddel om het proces van betekenisverlening te optimaliseren. Consensus is echter geen garantie voor de juistheid van de gedragsinterpretaties en daarom worden de aan de gedragingen toegekende betekenissen als werkhypothesen beschouwd. Deze kunnen vervolgens worden opgenomen in een ondersteuningsplanmethodiek, waarbij gewerkt wordt volgens de methodische cyclus. De hierbij afgesproken evaluatiemomenten fungeren dan tevens als toetsingsmomenten van de betekenisverlening aan het gedrag.
De methodiek is ontwikkeld naar aanleiding van onderzoek naar de ervaringskennis van directe begeleiders en is tot stand gekomen door initiatieven ontstaan binnen een viertal instellingen die behoorden tot het werkverband De Open Ankh (later opgegaan in de Zorgcoöperatie Nederland). Zo ontstond een project om een praktijkgerichte methode te ontwikkelen voor vraaggestuurde ondersteuning.
